Atoomschuilkelder.

Twee schuilplaatsen op Open Monumentendag

Een beetje muf ruikt het er, maar verder lijkt alles gloednieuw: opgestapelde veldbedden, rijen wasbakken, toiletten en technische ruimtes met luchtfilters, watervoorziening en koeling. Klaar om 3900 personen voor 72 uur een onderdak te bieden in het geval van een nucleaire, chemische of biologische bom.

Wasbakken in de atoomschuilkelder in Oss, 2019

Het is nog maar kort geleden (in dit geval 1986) dat de dreiging van een nucleaire oorlog zeer reëel was en het Rijk subsidie gaf om een nieuw te bouwen parkeergarage in Oss een tweede bestemming als atoomschuilkelder te geven. Tegen een directe treffer was de schuilplaats niet bestand, wel kon het de burgers beschermen tegen de nucleaire fallout bij een explosie elders, zo was de gedachte. Overigens kostte het operationeel maken twee dagen en was de capaciteit bij lange na niet voldoende om alle inwoners van Oss bescherming te bieden.

Vaten met actieve kool voor luchtfiltering, atoomschuilplaats in Oss

Tot 1991 werd de dieselgenerator jaarlijks gestart en de systemen getest, maar sinds de val van het ijzeren gordijn verraden slechts de zeer zwaar uitgevoerde deuren in de garage het bestaan van dit bijzondere erfgoed uit de koude oorlog.

Decontaminatiedouche in de sluis waardoor personen de atoomschuiplaats binnen kwamen

Het moet een verschrikkelijke ervaring zijn om met duizenden mensen in een dergelijke betonnen bak te moeten schuilen; opeengestapeld in een vreselijk lawaaiige en benauwde omgeving, niet wetend wat voor wereld je na drie dagen buiten aantreft.

Luik om besmette kleding in te werpen, atoomschuilplaats Oss.

Een klein voorproefje kreeg ik later op de dag toen ik nog een schuilkelder, in Rotterdam, bezocht. Aan de Westzeedijk ligt een van de tientallen schuilplaatsen voor passanten die Rotterdam begin jaren 60 bouwde. Slechts een handvol zijn er nog over. 50 personen konden terecht in een kleine ondergrondse betonnen bunker. Installaties zoals in Oss ontbraken: voor frisse lucht diende continu aan een handpomp te worden gedraaid en je behoeftes deed je op een emmer in de hoek. Wel achter een gordijntje. Tenslotte was er nog een ontsnappingsluik voor het geval de ingang geblokkeerd was. Zelfs met 32 personen binnen werd het na een kwartier al flink benauwd.

Schuilplaats voor 50 personen in Rotterdam

Toiletvoorziening in de schuilplaats in Rotterdam

Een BB-helm. De vrijwilligers van de Bescherming Bevolking hadden te taak de opvang van personen in de schuiplaats in goede banen te leiden.